Miłkowskie życie zapisane w drewnie
Świetlica była jednym z miejsc, w których mieszkańcy Miłkowa spotykali się, oglądali przedstawienia i uczestniczyli w uroczystościach. Po wojnie jej historia znalazła dalszy ciąg w Nowej Grobli. Z materiałów rozebranej miłkowskiej świetlicy powstał tam budynek, który przez kolejne lata służył innej społeczności.
O jej znaczeniu i późniejszych losach opowiadają Jan Cieplicki w swoich wpisach na Facebooku oraz Bogumiła Kowal i Władysław Szyk w książce Nowa Grobla. Dzieje galicyjskiej wsi. Fotografie Jana Cieplickiego z lutego 2025 roku pokazują zachowany budynek i ślady upływającego czasu.
Świetlica w życiu mieszkańców
W przedwojennym Miłkowie wybudowano nową świetlicę wiejską. Potwierdza to także Adam Łazar w artykule „Pamięć i modlitwa”. Dokładna data jej powstania nie wynika z przytoczonych materiałów. W relacji Jana Cieplickiego szkoła, świetlica i kaplica rzymskokatolicka występują jako położone blisko siebie miejsca skupiające życie miejscowości.
Autor wspomina działalność zespołu teatralnego, uroczystości patriotyczne oraz festyny. Dzięki jego relacji świetlica przestaje być jedynie budynkiem na fotografii: staje się miejscem wspólnych przeżyć dawnych mieszkańców.
To tutaj rozkwitało życie kulturalne. Zespół teatralny dawał przedstawienia, uroczystości patriotyczne i festyny przyciągały liczne rzesze mieszkańców.
Opis filmu dokumentalnego „Miłków” z 2022 roku, zamieszczony przez Podkarpacką Komisję Filmową, również potwierdza działalność teatru oraz organizowanie we wsi festynów i zabaw znanych w okolicy. Bezpośrednie powiązanie tych wydarzeń ze świetlicą zawdzięczamy przytoczonej relacji Jana Cieplickiego.
Miejsce trudnych wiadomości
W tej samej opowieści pojawia się także wojenny rozdział dziejów świetlicy. Jan Cieplicki wiąże ją z przekazywaniem mieszkańcom wiadomości o planowanym wyjeździe:
To tutaj mieszkańcy dowiadywali się o planach " wyjazdu do raju "
W kontekście losów Miłkowa słowa te odnoszą się do tragicznego doświadczenia wysiedlenia. Przytoczony fragment nie podaje daty zebrania ani szczegółów jego przebiegu; zachowujemy go jako świadectwo przekazane przez autora relacji.
Drugie życie w Nowej Grobli
Miłkowska świetlica przetrwała do czasów powojennych. Jan Cieplicki, powołując się na Jana Kucę, opisuje jej przeniesienie do Nowej Grobli. W poszukiwaniu tego śladu sam odwiedził miejscowość i sfotografował budynek.
Poszukując śladów historii Miłkowa wybrałem się do Nowej Grobli , to wioska oddalona od Miłkowa około 20 km. Swego czasu Pan Jan Kuca wspomniał, że miłkowska świetlica, przetrwała aż do czasów powojennych i przeniesiono ją właśnie do Nowej Grobli. Wybrałem się tam by z bliska przyjrzeć się budynkowi , który w swoim czasie dla Miłkowian znaczył bardzo wiele.
Monografia Nowej Grobli opisuje to precyzyjniej od strony budowlanej: nową świetlicę wykonano z materiału przywiezionego z rozebranej świetlicy w Miłkowie. Oba przekazy wskazują na zachowanie materialnej pamiątki dawnej wsi. Nie rozstrzygają jednak, czy po przeniesieniu odtworzono dokładnie pierwotny układ pomieszczeń.
W kolejnym wpisie, zatytułowanym „Urodziwe pamiątki…”, Jan Cieplicki przypomina jej wieloletnią służbę mieszkańcom Nowej Grobli:
Przed wojną była świadkiem ważnych wydarzeń w Miłkowie a po jej zakończeniu przez długie lata służyła mieszkańcom Nowej Grobli jako wiejska świetlica i punkt spełniający funkcję kiosku ruchu.
Od dachówki do eternitu
Widoczne na fotografiach pokrycie nie było pierwotnym dachem świetlicy. Według relacji Jana Cieplickiego budynek miał wcześniej dachówkę, z którą został przeniesiony do Nowej Grobli.
Jak widzicie na jej dachu widnieje eternit. Pierwszy dach pokrywała dachówka i tak została przeniesiona do Nowej Grobli.
Autor opisuje późniejszą zmianę pokrycia w związku ze zużyciem dachu. Nie wskazuje roku tych prac. Stan udokumentowany na zdjęciach należy odnosić do lutego 2025 roku.
„Nowa Grobla. Dzieje galicyjskiej wsi”
W części „Działalność kulturalna i sportowa” autorzy monografii opisują pochodzenie powojennej świetlicy w Nowej Grobli. To cenne uzupełnienie wspomnień: wiąże konkretny budynek z Miłkowem i przedstawia jego późniejsze użytkowanie.
Życie kulturalne w Nowej Grobli koncentrowało się w świetlicy wiejskiej. Wybudowano ją po drugiej wojnie światowej z materiału przywiezionego z rozebranej świetlicy w Miłkowie, niedaleko Starego Dzikowa.
Na następnej stronie opisano wieczorne zebrania, zabawy oraz spotkania przy szachach i warcabach. Autorzy podają, że do lat siedemdziesiątych spotykano się przy lampach naftowych, ponieważ wieś nie była zelektryfikowana. Towarzysząca tekstowi fotografia przedstawia ten sam budynek; podpis wskazuje, że pochodzi ona ze zbiorów Władysława Szyka.
Podstawa: fotografie stron 160–161 publikacji udostępnione w poście Pawła Tereszki i przekazane do opracowania strony. Odnośnik powyżej prowadzi do opisu bibliograficznego książki, nie do jej pełnego tekstu.
Świetlica w lutym 2025 roku
Fotografie Jana Cieplickiego pokazują budynek z kilku stron: drewniane oszalowanie, drzwi i okna, dwuspadowy dach oraz ceglany komin. Widoczne są zniszczone fragmenty stolarki, brakujące szyby i zużyte schody. Zdjęcia dokumentują wygląd obiektu w chwili wykonania; nie określają jego późniejszych losów.
Fot. Jan Cieplicki, luty 2025 r.
Fot. Jan Cieplicki, luty 2025 r.
Fot. Jan Cieplicki, luty 2025 r.
Fot. Jan Cieplicki, luty 2025 r.
Kliknij zdjęcie, aby je powiększyć. Wszystkie fotografie w tej galerii: Jan Cieplicki, luty 2025 r.
„Miałaś kiedyś serce”
Wpis z 1 lutego 2025 roku ma charakter osobistej relacji i apelu. Autor patrzy na niszczejący budynek przez pryzmat wydarzeń, których był świadkiem, oraz ludzi, którzy się w nim spotykali.
Stojąc tak w pobliżu tego budynku naszła mnie chwila nostalgii. Miałaś kiedyś serce, żyłaś swoim miłkowskim rytmem. Dziś stoisz opuszczona przez wszystkich.
W dalszej części Jan Cieplicki deklaruje wolę ratowania świetlicy i znalezienia dla niej miejsca w opowieści o dawnej wsi:
Obiecuję Wam, że podejmę wszelkie możliwe działania by ją uratować i przenieść tam gdzie byłaby dopełnieniem miłkowskiej opowieści.
Lubię takie wyzwania i chętnie wspólnie z ludźmi dobrej woli podejmę się próby realizacji. Bardzo Was proszę, przekazujcie Swoje opinie. Samotna walka z wiatrakami jest bardzo trudna. Jeśli są marzenia to próbujmy je realizować.
Przytoczone słowa dokumentują zamiar przedstawiony w 2025 roku. Nie są informacją o wykonanym remoncie ani o ponownym przeniesieniu świetlicy. Pozostają świadectwem troski o materialny ślad Miłkowa.
Świetlica i szkoła — dwie odrębne historie
W przekazanych wpisach Jana Cieplickiego występuje również szkoła przeniesiona z Miłkowa do Zalesia. To osobny budynek, którego późniejsza działalność kulturalna nie powinna być mylona z losami świetlicy w Nowej Grobli. Historię szkoły przedstawiamy w odrębnym rozdziale.
Źródła
- Jan Cieplicki, „Stary nikomu niepotrzebny śmieć???”, wpis w grupie Facebook „Miłków – niezapomniana wieś”, 1 lutego 2025 r. Cytowane fragmenty dotyczą działalności świetlicy, przeniesienia, pokrycia dachu i apelu o ocalenie. Podstawa: przekazane zrzuty ekranu.
- Jan Cieplicki, „Urodziwe pamiątki…”, wpis w tej samej grupie; data niewidoczna na przekazanych zrzutach. Informacje o powojennej funkcji świetlicy i sąsiedztwie szkoły oraz kaplicy w Miłkowie.
- Bogumiła Kowal, Władysław Szyk, Nowa Grobla. Dzieje galicyjskiej wsi, Południowo-Wschodni Instytut Naukowy, 2020, s. 160–161, część „Działalność kulturalna i sportowa”. Opis książki ↗. Fotografia na s. 161: ze zbiorów Władysława Szyka. Zdjęcia stron udostępnione przez Pawła Tereszkę.
- Jan Cieplicki — autor czterech fotografii budynku w galerii, luty 2025 r.
- Adam Łazar, „Pamięć i modlitwa” ↗, „Niedziela” zamojsko-lubaczowska 37/2024, s. VI — wzmianka o budowie nowej świetlicy przed wojną.
- „Miłków” — Podkarpacka Komisja Filmowa ↗, opis filmu w reżyserii Jakuba Kowalczyka, 2022 — informacje o teatrze, festynach i zabawach we wsi.
Cytaty z wpisów Facebook przytoczono jako wybrane fragmenty, z zachowaniem ich brzmienia. Śródtytuły i tekst łączący stanowią opracowanie strony. Dokładny rok budowy świetlicy w Miłkowie i rok jej przeniesienia nie zostały ustalone w wykorzystanych materiałach.
Masz dawne zdjęcie świetlicy lub wspomnienie związane z jej działalnością? Przekaż je autorowi strony.