Ks. Wasyl Paraszczak na poświęceniu kaplicy w Lichaczach
W zachowanym akcie poświęcenia kaplicy w Lichaczach z 1900 roku jako pierwszy świadek uroczystości został wymieniony „Kś. Bazyli Paraszczak”. Jest to ks. Wasyl Paraszczak – długoletni paroch greckokatolickiej parafii w Miłkowie, jeden z głównych inicjatorów budowy nowej miłkowskiej cerkwi. Zmarł 2 kwietnia 1923 roku i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Miłkowie, gdzie zachował się jego nagrobek.
Dokument stanowi bezpośredni, materialny ślad kontaktów pomiędzy mieszkańcami obu leśnych osad oraz duchowieństwem tej części ziemi lubaczowskiej. Bazyli jest polską formą imienia Wasyl, dlatego na dokumencie i nagrobku występują dwie wersje tego samego imienia.
Źródła: akt zachowany we wnętrzu kaplicy w Lichaczach; opis nagrobka ks. Wasyla Paraszczaka w Miłkowie; materiał historyczny Miasta i Gminy Oleszyce.
Kaplica w Lichaczach
Drewniana kaplica została poświęcona w Zielone Świątki 1900 roku. Informację tę potwierdzają niezależnie zachowany dokument oraz Lasy Państwowe. Akt wymienia właściciela dóbr Lichacze – Edwarda Micewskiego z Tuczemp, ziemianina i posła na galicyjski Sejm Krajowy. Budowę sfinansował nadleśniczy Teodor Myczkowski, przy współudziale żony Anieli. Z dokumentu wynika, że Myczkowski pełnił służbę leśną w Lichaczach nieprzerwanie od pół wieku.
Po wysiedleniu ludności dawne pola i otoczenie Lichaczy zalesiono. Kaplica, która pierwotnie znajdowała się wśród zamieszkanych dóbr i pól, stoi dziś pośrodku lasu. Nadal jest otaczana opieką, a przy niej odbywają się nabożeństwa związane ze świętem Matki Boskiej Jagodnej.
Źródła: akt poświęcenia z 1900 roku; Nadleśnictwo Jarosław – „Odpust ku czci Matki Boskiej Jagodnej”.
Akt poświęcenia kaplicy z 1900 roku – transkrypcja
Poniżej zamieszczono tekst w wersji możliwej do zaznaczania i kopiowania. Zachowano oryginalne brzmienie oraz dawną pisownię; zmieniono jedynie podział wierszy i dodano akapity dla czytelności.
W Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Amen.
Za chwalebnego Panowania Cesarza i Króla Franciszka Józefa I-szego Roku Pańskiego M C M 1900 w dniu Zielonych Świąt nastąpiło poświęcenie tejże Kaplicy w dobrach Lichacze, należącej do Jaśniewielmożnego Pana Edwarda Micewskiego, Pana na Tuczempach, Marszałka powiatu jarosławskiego, posła na sejm Etc.
Dziedzica z chwalebnych cnót i działalności obywatelskich znanego w kraju, za wsparciem i kosztem Wielmożnego Pana Teodora Myczkowskiego, Nadleśniczego od pół wieku na Lichaczach bez przerwy chwalebnie obowiązki spełniającego, od wspomnianego Dziedzica w mnogich zasługach szczególnionego, człowieka nader zacnego w tutejszej okolicy, znakomitego leśnika, znanego tudzież za współudziałem godnej małżonki jego Anieli, rzeczoną kaplicę własnymi funduszami sporządzoną dziś na Chwałę Bożą i użytek tutejszej ludności poświęcono i do użytku oddano.
Jako obecni przy tej uroczystości świadkowie swym własnoręcznym podpisem stwierdzają: Kś. Bazyli Paraszczak, J. Kamiński, S. Borkowski, J. Trebicki, M. Meczug, J. Zalewski, W. Hemehel.
Uwaga
Kartę o tej treści zabrano z kaplicy na Horodysku Krzywa Pałka przez Michała Popielucha dnia 14. IX 1952 ponieważ widział on że ktoś ją niszczy. Zabrano kartę już leżącą na ziemi.
Ks. J. Czerkis
Na Chwałę Bożą i wiecznej rzeczy pamiątkę, Leśniczy Polscy, kaplicę ową własnym sumptem przez wszytek czas utrzymują i za opiekę boską dziękując, w setną rocznicę budowy, po odnowieniu, na użytek miejscowej ludności oddają.
Lichacze jako przysiółek Starego Sioła
Lichacze nie były odrębną gminą wiejską. W XIX i XX wieku występowały przede wszystkim jako przysiółek Starego Sioła, położony w sąsiedztwie Oleszyc. Dlatego większość dokumentów dotyczących mieszkańców Lichaczy znajduje się pod nazwą Stare Sioło, Oleszyce lub pod nazwami właściwych parafii. Nazwa Lichacze przetrwała do dziś w urzędowym nazewnictwie geograficznym i leśnym.
Pierwsza znana wzmianka o Starym Siole, z którym administracyjnie związane były Lichacze. Miejscowość należała do Ramszów.
W rejestrze podatkowym odnotowano parafię prawosławną w Starym Siole.
W Starym Siole wzniesiono drewnianą cerkiew św. Kosmy i Damiana, rozbudowaną w 1766 roku.
Po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej okolica znalazła się w austriackiej Galicji.
Powstała mapa katastralna Starego Sioła z jego przysiółkami. Lichacze są już wyraźnie identyfikowane w austriackiej dokumentacji administracyjnej.
„Słownik geograficzny Królestwa Polskiego” wymienił Lichacze wśród części Starego Sioła.
W Zielone Świątki poświęcono kaplicę ufundowaną przez nadleśniczego Teodora Myczkowskiego i jego żonę Anielę.
Pierwszy powszechny spis ludności wykazał w Lichaczach 23 budynki mieszkalne i 141 mieszkańców.
Urzędowy wykaz województwa lwowskiego nadal wymieniał Lichacze jako przysiółek Starego Sioła.
W następstwie powojennych przesiedleń, w tym akcji „Wisła”, osada została wyludniona, a jej grunty stopniowo zalesiono.
Stare Sioło i jego przysiółki w XIX wieku
W „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego” jako części Starego Sioła wymieniono: Bachory, Czeterboki, Ihnasze, Lichacze, Lipinę, Onyszki, Tomsy i Zalesie. Według danych z około 1880 roku cały kompleks Starego Sioła liczył 420 domów i 2387 mieszkańców w gminie oraz 10 domów i 59 mieszkańców na obszarze dworskim. Było wśród nich 2048 grekokatolików, 266 rzymskich katolików, 116 Żydów i 46 osób innych wyznań. Dane te dotyczą całego Starego Sioła z przysiółkami, a nie samych Lichaczy.
Na miejscu działała parafia greckokatolicka i jednoklasowa szkoła. Rzymscy katolicy należeli do parafii w Oleszycach. W okolicy znajdowały się rozległe lasy należące do większej własności ziemskiej.
Źródło: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego”, t. XI, s. 243.
Lichacze w spisie ludności z 1921 roku
Najdokładniejsze odnalezione dane odnoszące się wyłącznie do przysiółka pochodzą z pierwszego powszechnego spisu ludności Rzeczypospolitej. W 1921 roku Lichacze należały do gminy Stare Sioło w ówczesnym powiecie cieszanowskim województwa lwowskiego.
| Budynki mieszkalne | 23 |
|---|---|
| Ludność ogółem | 141 |
| Mężczyźni | 68 |
| Kobiety | 73 |
| Rzymscy katolicy | 1 |
| Grekokatolicy | 133 |
| Wyznanie mojżeszowe | 7 |
| Zadeklarowana narodowość polska | 21 |
| Zadeklarowana narodowość rusińska | 120 |
Rubryki narodowości i wyznania należy interpretować oddzielnie. „Narodowość rusińska” była deklaracją spisową z 1921 roku i nie może być automatycznie utożsamiana ze wszystkimi późniejszymi kategoriami narodowościowymi.
Źródło: Główny Urząd Statystyczny, „Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej”, t. XIII: województwo lwowskie, Warszawa 1924, drukowana s. 7 – kopia cyfrowa publikacji.
Wojna, wysiedlenie i zalesienie osady
W latach 1939–1941 okolica znajdowała się pod okupacją sowiecką, a następnie pod okupacją niemiecką. Końcowy okres wojny i pierwsze lata powojenne przyniosły ziemi lubaczowskiej gwałtowny konflikt polsko-ukraiński, działania podziemia, wojska i aparatu bezpieczeństwa oraz śmierć mieszkańców wielu okolicznych osad.
W 1947 roku mieszkańcy Lichaczy zostali objęci wysiedleniami podczas akcji „Wisła”. Po opuszczeniu osady zabudowa zanikła, a dawne pola zostały zalesione. Wyjaśnia to dzisiejsze położenie kaplicy: obiekt wzniesiony dla miejscowej ludności znajduje się obecnie w zwartym kompleksie leśnym. Sama nazwa Lichacze nie zniknęła – zachowała się w ewidencji geograficznej, gruntowej i w nazwach związanych z gospodarką leśną.
Źródła: Nadleśnictwo Jarosław; historia powiatu lubaczowskiego.
Księgi kościelne, metrykalne i archiwa
Parafia greckokatolicka w Starym Siole
Najważniejsze źródło do badań rodzin z Lichaczy. Zachowały się księgi urodzeń od 1776 roku, małżeństw od 1786 roku i zgonów od 1776 roku. Zespół zawiera 1249 skanów. We wpisach należy zwracać uwagę na nazwę przysiółka i numery domów.
Archiwum Państwowe w Przemyślu, zespół 56/2099/0 ↗Parafia rzymskokatolicka w Oleszycach
Katolicy obrządku łacińskiego z Lichaczy należeli do parafii Oleszyce. Zachowane kopie ksiąg obejmują wybrane roczniki XIX wieku; nazwa Lichacze może występować dopiero w treści aktu.
Kopie ksiąg dekanatu lubaczowskiego, zespół 56/153/0 ↗Izraelicki Okręg Metrykalny w Oleszycach
Opis okręgu wymienia Lichacze z nazwy. Zespół obejmuje m.in. urodzenia od 1814 roku, część małżeństw z XIX wieku oraz zgony. Udostępniono 2282 skany.
Akta stanu cywilnego, zespół 56/2230/0 ↗Mapa katastralna i rejestr gruntów
Mapa Starego Sioła z połowy lat 50. XIX wieku może pomóc odtworzyć zabudowę, drogi i parcele Lichaczy. Dalszym źródłem jest nieskanowany „Rejestr gruntów gr. Lichacze, gm. Oleszyce Stare, pow. Lubaczów” z 1948 roku, sygn. 59/36/0/20/3419.
Inwentarz map katastralnych Galicji ↗Źródła i uwagi redakcyjne
- Fotografia zachowanego aktu poświęcenia kaplicy w Lichaczach, 1900 r. – źródło pierwotne, ze zbiorów autora strony.
- Archiwum Państwowe w Przemyślu, Akta stanu cywilnego Parafii Greckokatolickiej w Starym Siole, zespół 56/2099/0.
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego”, t. XI, s. 243.
- GUS, „Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej”, t. XIII, Warszawa 1924.
- Lwowski Dziennik Wojewódzki, urzędowy wykaz miejscowości z 1932 roku.
- Nadleśnictwo Jarosław, „Odpust ku czci Matki Boskiej Jagodnej”.
- Cmentarz parafialny w Miłkowie – nagrobek ks. Wasyla Paraszczaka.
W opracowaniu oddzielono wiadomości wynikające bezpośrednio z dokumentów od informacji kontekstowych dotyczących całego Starego Sioła. Dane ludnościowe z 1880 roku dotyczą Starego Sioła wraz z przysiółkami; wyłącznie dane z 1921 roku odnoszą się bezpośrednio do Lichaczy.